عندلیبی که ز تعجیل بهار آگاه است

در شکرخند گل آوازه ی رحلت شنَوَد

بس که بد میگذرد زندگی اهل جهان

 

مردُم از عمر چو سالی گذرد عید کنند

صائب

 

سال نو مبارک!!!!!

خلق را پیغمبری نوح باور نیست لیک

 

دعوی یزدانی از گوساله باور میکنند

میرزاده عشقی

الواح بابل

زیر سه متر خاک به دشتی همیشه پست

در لوحه ای به قدمت تاریخ آمده است:

آنک هزاره ی شش پیش از سناخریب

اشتار آمده که بگوید بهار هست

مردوخ بر تیامت زمانی که چیره شد

آمد بر این اریکه ی بی آسمان نشست

میگفت : من خدای زمینم ... ولی نبود

میبندم اژدهای دمان را ... ولی نبست

وقتی که هفت برج به هفت آسمان نهاد

پشتش کنار وسوسه ی چشم تو شکست

آنگاه چشمهای تو پرواز کرد و رفت

رفتی به آسمان زمین ماه نیمه مست!

حالا خدای روی زمین عاشقت شده

در آسمان خواب من آسمانپرست

شاید زمین برای شما جا نداشته

شاید زمان برای نگاهت کم آمده است

ای دختر خیال خدایان بابلی!

ماه بلند خاطره ی توست دور دست

من تا ابد به یاد شما صبر میکنم

زیر سه متر خاک به دشتی همیشه پست

روایتهای کوتاه سرزمین من

روايتهاي كوتاه سرزمين من

در برخورد با مجموعه ي «ليلا زانا» سروده ي آرش آذرپيك ، نخستين مطلبي كه توجه خواننده را به خود جلب ميكند نام مجموعه است، «ليلا زانا» ، نامي غيرمتعارف و زيبا. نامي كه با شكستن قالبهاي نامگذاري مرسوم و متعارف ، نويد حركتي جديد و بيباكانه را به انسان ميدهد – عليرغم طرح جلد كليشه اي و متعارف كتاب - . متاسفانه عليرغم عقيده ي نويسنده ي بيانيه – كه قاعدتن عقيده ي شاعر مجموعه نيز بايد باشد – كه اسم را در نقش يك كليد ميشمارد ، اسم مجموعه هيچگونه ارتباطي با اشعار ندارد و آن انتظار حركت جسورانه اي را كه در خواننده برانگيخته بود ، اشعار پاسخ نميدهند و آن روحيه در اشعار وجود ندارد.

دومين نكته اي كه توجه را به خود جلب ميكند ، عنوان «غزل ميني مال» است كه علام سئوال بزرگي را در ذهن خواننده بوجود مي آورد و تازه هنگاميكه بيانيه ي غزل ميني مال را ميخوانيد متوجه ميشويد كه دوستان عزيز ما ، «ميني مال» را با «روايت» اشتباه گرفته اند زيرا ميني مال نوعي داستان است كه هيچ سنخيتي با غزلهاي مجموعه و توضيحات بيانيه ي آن ندارد. شرط يكم در داستانهاي ميني مال ايجاز بيش از پيش است كه در اين غزلها هيچگونه اثري از اين ايجاز موجود نيست. بجاي نام غزل ميني مال ، همان غزل روايي مناسبتر به نظر ميرسد.

در صفحه ي 59 مجموعه ميخوانيم:«به عقيده ي شاعر اين مجموعه ، شعر امروز با توجه به بحران مخاطب در برابر داستان امروز در موقعيت عقب نشيني است اما قابليت آن را دارد كه شيرازه ي داستان را در ريختمان خود كريستاليزه كند» اگر دوست ما نگاهي به تحولات داستان معاصر بيندازند ملاحظه خواهند فرمود كه عليرغم ظاهر ماجرا ، اتفاقن اين داستان است كه خود را به سمت شعر نزديك ميكند چرا كه شعر قابليت بالقوه ي بيشتري براي انطباق با جهان امروز دارد ، هرچند به دلايلي نتوانسته است قابليتهاي خود را به فعليت برساند.

و يا در صفحه ي 50 ميخوانيم كه «زبان بطوركلي مجموعه اي از كلمات ، تركيبات ، مفاهيم ، اعتقادات ، حسها ، اشياء ، رسوم ، حوادث و نوع بكارگيري آنها در شعر است... » كه اين تعريف از زبان ، تعريفي نادرست و بسيار گسترده تر از تعاريف ديگر زبان است بطوريكه همه چيز را زبان ميداند!!!

«در غزل ميني مال ، زبان ... جنبه اي گفتاري روايتي و ديالوگ گونه «پلي فونيك» دارد كه به تنوع ، قدرت و ارزش ادبي كار مي افزايد چرا كه شاعر با استفاده ي درست از آن در واقع به جايگاهي تثبيت شده ، ميان مردم و جوهري شعري ، با نزديكيها و فاصله هايي يكسان دست مييابد ... » اولن معناي ديالوگ و پلي فونيك كاملن از هم جداست كه همانگونه كه خواهيم ديد در متن اشعار هيچكدام وجود ندارد و در ثاني عليرغم مزيت ورود ديالوگ و پلي فونيك در شعر ، دليل آن دليل فوق الذكر نيست كه بگذريم.

در صفحه ي 52 آمده است :«... به خاطر وجود ارتباط عمودي بين ابيات ، هيچكدام از آنها به تنهايي خوانده نميشوند منظور انكار وجود بيتهايي است كه به اشتباه «شاه بيت» خوانده ميشوند» در حاليكه دوستان عزيز ما از اين نكته غافل مانده اند كه وجود شاه بيت في ذاته دليل عدم انسجام نيست و اصولن در داستان نيز فراز و فرودها الزامي هستند و نميتوان آنها را انكار نمود، بلكه چيزي كه مهم است استفاده از شاه بيتها در خدمت كليت شعر است ، نه حذف آنها از كل شعر (گرچه اين بحث از دوستان ما آغاز نميشود و از مشخصات شعر پست مدرن گرفته شده است.)

نكته ي آخري كه در ارتباط با بيانيه ميتوان گفت اين است كه عباراتي مانند :«يكي از مشخصه هاي غزل ميني مال وجود ارتباط ارگانيك بين تصاوير و مفاهيم ابيات است ... (صفحه ي 52) » و « ... پايان بندي در واقع يك نتيجه گيري شاعرانه و هشدار دهنده از اتفاقات و حوادث شعر است ... (صفحه ي 57) » و تقسيم شعر به ابيات ابتدايي ، متن و پايان بندي و اينگونه برخوردهاي مكانيكي با شعر ، انسان را به ياد آن جمله ي معروف آن نويسنده ي غربي مي اندازد كه ميگويد:« ادبيات كلاسيك (به معني اروپايي آن يعني پيرو مكتب كلاسيسيزم) ادبياتي است كه هر انساني دوست دارد آنرا خوانده باشد ، نه اينكه بخواند!» با اين تفاوت كه آن بن مايه ي دوست دارد كه آنرا خوانده باشد نيز وجود ندارد و ديگر اينكه نزديك به هزار سال پيش شعراي ما در گذر از قصيده به غزل چنين نسخه هايي را ابطال نموده اند...

و اما اگر با پذيرش تئوريهاي آمده در بيانيه ، و با ديدگاه يك پيرو اين عقايد نگاهي به اشعار مجموعه بيندازيم: يكي از مشخصه هايي كه قرار بوده در اشعار جلوه نمايد ديالوگ است ، امري كه جز در چند مورد جزئي ، از جمله غزل «نقشه» (صفحه ي 22) اثري از آن نميبينيم. پلي فونيك بودن آثار نيز چندان قابل رؤيت نيست بطوريكه در همان غزل «نقشه» (صفحه ي22) زبان پدر و فرزند و راوي ماجرا كاملن يكسان است يا در غزل «زن» (صفحه ي 42) نقل قولي كه از زن شده است (مصرع دوم) كاملن با زبان راوي يكي ست و تنها فرقش در اين است كه در پرانتز قرار گرفته است. غزل «نامه ي عاشقانه» (صفحه ي 37) نيز دقيقن چنين وضعي دارد ، گرچه سعي شده با وارد كردن دشنام تغيير لحن ايجاد كند كه موفق هم نبوده است. اين موضوع زماني بيشتر رخ مينمايد كه در غزل «پيش بيني» (صفحه ي 25) زبان فالگير و راوي نيز كاملن يكسان است!!! در جاي ديگري از مجموعه نيز امري بنام پلي فونيك را مشاهده نمينماييم.

زبان روايتي! مجموعه متاسفانه بدليل عدم پردازش ، زبان را به زبان شعر كودك نزديك كرده است مانند غزل «قايق ماهيگير» (صفحه ي 5). اصولن پردازش بد ماجرا مانند غزلهاي «نان و شمشير» (صفحه ي 15) ، «خط چهار» (صفحه ي 18) ، «ليلا زانا اسطوره ي بزرگ كرد» (صفحه ي 33) ، عدم تحرك فضا و يكساني ابيات مانند غزل «شاهزاده ي قصر قصه ها» (صفحه ي 24) ، مضامين تكراري مانند «نقشه» (صفحه ي 22) ، «مكافات» (صفحه ي 29) ، كاربرد واژه هاي مدرن با زباني قديمي مانند «پرنده ي اروپا» (صفحه ي 40) و در نهايت ايرادهاي دستوري و ضعف تاليفهايي مانند غزلهاي «سارا» (صفحه ي 13) ، «بارش پروانه ها» (صفحه ي 16) ، «مرا مينويسند» (صفحه ي 35) ، «آب! نان!» (صفحه ي 39) و قافيه قرار دادن «مقنعه» با «رابعه» و «فاجعه» در غزل «رابعه» (صفحه ي 43) را ميتوان از نقاط ضعف چشمگير مجموعه قلمداد كرد.

غزلها را تنها از اين جهت كه 4 بيتي هستند ميتوان كوتاه ناميد وگرنه ايجاز لازم در آنها بكار نرفته است.

با نگاه ديگري به مانيفست و مشخصه هايي كه قرار بوده به فعليت برسند ، خواهيم ديد كه مشخصه هايي مانند «موسيقي معنوي» ، «كوتاه و بلند شدن ابيات» ، «سرپيچي از قوانين دستوري معمول» ، «برجستگي تصاوير و كلمات» ، «ثبت شاعرانه ي مفاهيم و تصاوير» ، «عدم امكان حذف و جابجايي ابيات» ، «گذر داستان از صافي سحرآميز تغزل» و ... اهدافي هستند كه متاسفانه در اين مجموعه به دست نيامدند و اگر هم آمدند به اندازه اي نبود كه انتظار خواننده را برآورده كند، به اميد دست يابي به آنها در مجموعه هاي بعدي.

البته مجموعه داراي تصاوير و ابيات ناب و زيبايي نيز هست كه از آن جمله ميتوان به «باد يكباره با خود او را برد» (در آغوش باد ، صفحه ي 27) ، «و دوباره به من تعارف كرد ، قهوه ي ترك چشمهايش را» (قهوه ي ترك چشمهايش ، صفحه ي 32) ، «كاج بلند صاعقه اي ايستاده است» (چشمهاي تو ، صفحه ي 38) و «شاه بانوي دودمان عرب!...» (رابعه ، صفحه ي 43) اشاره كرد...

در مجموع آرش آذرپيك در اين مجموعه به اهدافي بلند چشم دارد هرچند خود نتوانسته خواسته هايش را به خوبي به فعليت برساند ولي اميد است كه در مجموعه هاي بعدي شاهد كارهايي قدرتمندتر از اين شاعر جوان و مستعد كشورمان باشيم.

ياعلي – اهواز – رضا وهاب

Rezavahab.blogfa.com     

آراست بهار کوی و دروازه ی خویش

افکند به باغ و راغ آوازه ی خویش

بنمای بهار را رخ تازه ی خویش

تا بشناسد بهار اندازه ی خویش

ابوالهول

در آسمان صاف چشمانت اگر من سخت میگردم

آخر همینجاها من آن موعود را آن روز گم کردم

آقای قاضی! من برای جرمهای تازه ام حتا

خرگوش را از گرگ و میش جعبه ی جادو درآوردم

آن وقت میگویید من هم قاعده بازی نمیدونم

تنها به جرم اینکه تو این عکسه تنها من یکی مردم

مو بچه ی توپ و تفنگ و فشفشه بازی تو چشماتم

یعنی که میجنگم برای خاطر عشق خودت - هر دم

یا ضامن چاقو! دخیل دسته ی زرد طلاکوبت

امشب تمام بودنم را نذر چشمان شما کردم

از شاهدان کارت پستال ابوالهول نیز مشهود است

اینها نمیخواهند من دیگر به آن افسانه برگردم

باشد . قبول! اینجا برای فرصت یک عشق جایی نیست

اما من امشب یک کمی قرمز کمی آبی کمی زردم

با خون و آب و آتش از چشمان مخمور تو میگویم

آخر همینجاها من آن موعود را آن روز گم کردم

3

دوستان عزیز سلام. ببخشید که ما اینهمه از این خونه به اون خونه میریم. در جامعه ی مدنی ایران چاره ی دیگه ای نداریم. آقای بسیجی مخلص ایمیلم رو هک کرده و تهدید کرده که وبلاگ و خودم رو هم هک میکنه!!! این هم از آزادی بیان که آقایون پرشین پتیشن مدعی ش هستن. به هرحال از اونجایی که پرشین بلاگ دولتی تشریف داره و راحتتر امکان تعطیل کردن وبلاگ رو داره!!! خودمون به اینطرف مهاجرت فرمودیم!!! فعلن که بلاگفا شده دار الهجره!!! البته خداییش سگش شرف داره به پرشین بلاگ!!! بگذریم. فعلن یه غزل بخونین تا بعد خدمت برسم! یا علی! 

و مرد منتظر اتفاق تازه تر است

و تازه از همه ی قصه نیز باخبر است

شروع قصه به قرن چهار برمیگشت

یکی نبود و خدا بود و او بدون سر است

سه سطر بعدی قصه هنوز یادش هست

به روزگار غریبی که عشق بی ثمر است

منجمان نخستین به قطع میگویند

سه اتفاق سرانجام کار آن پسر است

نخست آنکه سر او طلوع خواهد کرد

که مرگ حاصل تلفیق گریه با سحر است

و دوم آنکه پسر جان ما نمیداند

دلیل چیست که آتش همیشه شعله ور است

و شرط سوم ما را کسی نخواهد دید

همیشه حرف برای سکوت بیشتر است

و نقطه ای سر بی سطر او فرود آمد

گلوله، سرب، سِرُم، مرد وارث بشر است

حاشیه ی زرد

در يک شب بارانی و پرگريه و سرد

آن مرد به دستان تو ايمان آورد

دستی که برای او کمی قرآن خواند

دستی که طپانچه را به خاطر آورد

يک بسته مُسَکّن و مدادی زخمی

يک کاغذ نيمه پاره ی حاشيه زرد

در حاشيه ی زرد، کمی بعد نوشت:

اين بار هم اين رسول اعجاز نکرد

ای دختر بابل که خرابت شده ام!

بيهوده پی علت اين قتل مگرد

آن روی ورق به خط نسخ آمده بود:

موعود بدون خط و معجز! برگرد!

برگرد به جای خود کسی را بفرست

کاينگونه نباشد که تو هستی ای مرد!

در يک شب بارانی و پرگريه و سرد

اينبار هم اين رسول اعجاز نکرد

به عهد سلطنت مستطاب شاه شهید

قسم به دست پر از سر پناه اين خورشيد

که من طلوع نتابيده را نخواهم ديد

وجيزه ای ست مرقم به سرنوشت خودم

به مهر حضرت عاليجناب بی ترديد

کنون که قبله ی عالم اجازه فرمودند

مخيری که بميری تو ای وزير فقيد

تفنگباشی خاصه تو را نبخشايد

به عهد سلطنت مستطاب شاه شهيد

و ناگهان زنی از پشت پرده نجوا کرد

به ميهمانی گنجشکها نمی آييد؟

به عهد سلطنت مستطاب شاه شهيد

و من طلوع نتابيده را نخواهم ديد 

ساعت پنج و نیم بعدازظهر

 

 ساعت پنج و نیم بعدازظهر

 

از غروبی که روبروی من است، از همین بغض ناشکیبایی

می نویسم ، اگرچه فرصت نیست ، وقت تنگ است وبغض دریایی

می نویسم ، اگرچه می دانم ، نامه ی نانوشته می خوانی

می نویسم ، ولی نمی دانم ، با کدامین طلوع می آیی

با همین خون که فرش جاده شده ، می نویسم به روی این دیوار

ای همیشه غریبه ی این شهر! شهرزاد همیشه رویایی

آسمان و غم و همین دیوار ، مثل من منتظر که برگردی

گفته بودی اگرچه یادت نیست ، یکشب از سمت عشق می آیی

طبق قول تو منتظر هستم ، اول جاده ای که می دانی

ساعت پنج و نیم بعدازظهر ، از همین جمعه های تنهایی

...

از غروبی که روبروی من است ، از همین بغض ناشکیبایی

می نویسم اگرچه فرصت نیست ، وقت تنگ است و بغض دریایی

بهمن 1377